Zarządzanie kapitałem oraz polityka dywidendowa

Bezpieczna bankowość to przede wszystkim profesjonalne podejście do zarządzania ryzykiem związanym z działalnością bankową. Wdrażamy adekwatne polityki zarządzania poszczególnymi rodzajami ryzyka oraz szacujemy kapitał niezbędny do pokrycia potencjalnych przypadków materializacji ryzyka (tzw. kapitał ekonomiczny). Ponadto dostosowujemy poziom kapitału regulacyjnego oraz współczynników kapitałowych do skali i rodzaju prowadzonej działalności oraz wymogów Komisji Nadzoru Finansowego w tym zakresie.

Zarządzanie kapitałem ekonomicznym

W 2016 roku tematyka określania kapitału uregulowana została dokumentem Polityka zarządzania kapitałem w ING Banku Śląskim S.A. Reguluje on proces identyfikacji istotnych rodzajów ryzyka, podstawowe elementy dotyczące ich kwantyfikacji oraz zasady zarządzania adekwatnością kapitałową. Na podstawie tego dokumentu Grupa ING Banku Śląskiego rozróżnia następujące typy ryzyka:

  • ryzyko trwale istotne − ze względu na charakter działalności Grupy jest i będzie w przyszłości istotne. Przez charakter działalności Grupy rozumie się działalność w zakresie usług depozytowych i kredytowych oraz związanych z tą działalnością: realizacją wyniku finansowego, zarządzanie płynnością, stopą procentowa oraz ryzykiem walutowym, a także zarządzanie ryzykiem w zakresie niedostosowania lub zawodności wewnętrznych procesów, ludzi i systemów technicznych lub zdarzeń zewnętrznych,
  • ryzyko istotne − może powodować powstanie potencjalnych strat, z częstotliwością wystąpienia wartości kwalifikujących je jako istotne − zgodnie z poniższą tabelą.

W 2016 roku w ramach wewnętrznej oceny istotności ryzyk przyjęliśmy następującą klasyfikację rodzajów ryzyka:

Typy ryzyka Trwale istotne Istotne
Ryzyko kredytowe
Ryzyko braku spłaty i ryzyko kontrahenta* +
Ryzyko rezydualne** +
Ryzyko koncentracji +
Ryzyko wartości rezydualnej +
Ryzyko pozostałych nie kredytowych aktywów +
Ryzyko rynkowe
Ryzyko operacji na rynkach finansowych Ryzyko walutowe +
Ryzyko ogólne i szczególne stóp procentowych w księdze handlowej +
Ryzyko stóp procentowych w księdze bankowej: całkowite niedopasowanie +
Ryzyko biznesowe
Ryzyko wyniku finansowego +
Ryzyko makroekonomiczne +
Ryzyko portfela hipotek walutowych +
Ryzyko płynności i finansowania +
Ryzyko operacyjne*** +
Ryzyko modeli +

*) Definicja ryzyka zawiera ryzyko rozliczenia dostawy.

**) Wymóg kapitałowy szacowany w ramach metody dla ryzyka braku spłaty i ryzyka kontrahenta.

***) Obejmuje m.in. ryzyko braku zgodności oraz ryzyko prawne, a także ryzyko IT, które jest zarządzane w ramach tego ryzyka.

Dodatkowo wyodrębniamy również ryzyka nieistotne i trudne do zmierzenia. Więcej informacji o naszym podejściu do ryzyka można znaleźć w:

  • Sprawozdaniu Zarządu z działalności w 2016 roku (strony 54-67),
  • Skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za rok 2016 (strony 134-185).

Obydwa sprawozdania znajdują się na naszej stronie internetowej.

Szacowanie kapitału ekonomicznego i przegląd procesu ICAAP

Grupa na każde z wymienionych ryzyk trwale istotnych oraz istotnych szacuje kapitał ekonomiczny zgodnie z wypracowaną wewnętrznie metodyką. Grupa – dla najważniejszych elementów ryzyka kredytowego, rynkowego oraz operacyjnego – wykorzystuje zaawansowane metody modelowania poziomu ryzyka, które mają dokładnie odzwierciedlać poziom ryzyka związanego z prowadzoną działalnością. Są to odpowiednio:

  • metoda AIRB w zakresie ryzyka braku spłaty i ryzyka kontrahenta – najważniejszego elementu składowego ryzyka kredytowego,
  • metoda VaR dla ryzyka operacji na rynkach finansowych,
  • metoda AMA dla ryzyka operacyjnego.

W każdym miesiącu przygotowywane są raporty w ujęciu jednostkowym i skonsolidowanym, zawierające zrealizowane wymogi kapitałowe wszystkich istotnych rodzajów ryzyka oraz planowane wartości tych mierników. Informacje w tym zakresie otrzymuje Komitet Aktywów i Pasywów (ALCO), Komitet Ryzyka Niefinansowego (NFRC) oraz Zarząd. Rada Nadzorcza na bieżąco informowana jest o adekwatności kapitałowej − w tym adekwatności kapitału wewnętrznego.

W ciągu 2016 roku poziom funduszy własnych kształtował się powyżej poziomu kapitału wewnętrznego.

Kapitał regulacyjny

Grupa ING jest zobowiązana do utrzymywania współczynników kapitałowych na poziomie co najmniej 10,75 proc. Tier I oraz 13,75 proc. TCR (łączny współczynnik kapitałowy – Total Capital Ratio).

Zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. obowiązek utrzymywania współczynników kapitałowych kształtuje się na poziomie co najmniej:

  • 4,5 proc. współczynnika kapitału podstawowego Tier I (CET1),
  • 6,0 proc. współczynnika kapitału Tier I (T1),
  • 8,0 proc. łącznego współczynnika kapitałowego (TCR).

Dodatkowo Komisja Nadzoru Finansowego zdefiniowała konieczność utrzymywania zwiększonych poziomów współczynników (9 proc. dla T1 oraz 12 proc. dla TCR), a także określiła bufory kapitałowe ustalone na podstawie ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym (bufor zabezpieczający wynoszący aktualnie 1,25 proc. oraz bufora innej instytucji o znaczeniu systemowym – OSII) w wysokości 0,5 proc. nałożony decyzją Komisji 4 października 2016 roku.

Poziom łącznego współczynnika wypłacalności TCR oraz Tier I w latach 2008-2016 przedstawiamy na wykresie poniżej.

Poziom łącznego współczynnika wypłacalności TCR oraz Tier I

  • Fundusze własne (lewa oś)
  • Całkowity wymóg kapitałowy (lewa oś)
  • Łączny współczynnik kapitałowy, TCR (prawa oś)
  • Współczynnik kapitału Tier I (prawa oś)

31 grudnia 2016 roku wartość współczynnika TCR wyniosła 14,7 proc. I była wyższa od poziomu kapitału Tier I, który wyniósł 13,7 proc. Przyczyną tego jest umowa pożyczki podporządkowanej z ING Bank N.V. (z siedzibą w Amsterdamie) na kwotę 150 mln euro – z 23 lutego 2016 roku. Decyzją Komisji Nadzoru Finansowego z 19 kwietnia 2016 roku uzyskaliśmy zgodę na zaliczenie kwoty pożyczki do kapitału Tier II.

Raportujemy wymóg kapitałowy z tytułu ryzyka kredytowego według metody AIRB dla klas ekspozycji „instytucje” oraz „przedsiębiorcy”. Stosujemy takie podejście na mocy pisma Banku Centralnego Holandii (De Nederlandsche Bank, DNB) z 4 lipca 2013 r., w którym DNB wraz z Komisją Nadzoru Finansowego zgadza się, aby stosować pełną metodę AIRB we wskazanym zakresie.

W zakresie ekspozycji detalicznych realizujemy plan stopniowego wdrażania metody AIRB (tzw. roll-out plan). W 2016 roku Komisja Nadzoru Finansowego wykonała przegląd naszych modeli detalicznych. Wynikiem tego przeglądu były uwagi nadzoru do modeli. Dostosowanie modeli do wymagań nadzorczych określonych w uwagach KNF oraz aktualizacja roll-out planu umożliwią wdrożenie metody AIRB również dla innych portfeli ekspozycji kredytowych. W pierwszej kolejności metodą AIRB będzie objęty portfel kredytów zabezpieczonych hipoteczne, a planowane złożenie wniosku aplikacyjnego to I kwartał 2018 roku.

Niezależnie od zgody KNF i DNB, na podstawie Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 roku, Grupa uwzględnia przy ustalaniu całkowitego wymogu kapitałowego tzw. floor regulacyjny, czyli 80 proc. całkowitego porównawczego wymogu kapitałowego. Całkowity porównawczy wymóg kapitałowy wyliczany jest jako suma wymogów kapitałowych na poszczególne rodzaje ryzyka obliczonych z zastosowaniem metod standardowych. Jeżeli całkowity wymóg kapitałowy jest niższy niż 80 proc. całkowitego porównawczego wymogu kapitałowego Grupy, uwzględnia kwotę różnicy jako „uzupełnienie do ogólnego poziomu wymogów kapitałowych”.

Podmioty zależne, które wchodzą w skład Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego, przeprowadzają kalkulację wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka kredytowego z wykorzystaniem metody standardowej (SA), z wyjątkiem spółki ING Lease (Polska) Sp. z o.o., która wykorzystuje metodę zaawansowaną (AIRB).

Na potrzeby kalkulacji wymogu dla ryzyka rynkowego, ryzyka rozliczenia lub dostawy oraz wymogu z tytułu przekroczenia limitu koncentracji zaangażowań, zastosowaliśmy standardowe metody zgodne z Basel III.

Wymóg kapitałowy ryzyka korekty wyceny kredytowej (CVA) dotyczy korekty wartości wyceny rynkowej zgodnie z przepisami Basel III. Wyliczamy wartość korekty, aby narzucić wymóg kapitałowy według standardowej metody zgodnej z artykułem 384 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r.

Aby wyliczyć wymóg kapitałowy z tytułu ekspozycji wobec kwalifikującego się kontrahenta centralnego (CCP), wykorzystujemy alternatywny sposób, opisany w artykule 310 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. W przypadku Grupy ING oraz Grupy Kapitałowej ING Banku Śląskiego funkcję kwalifikującego się kontrahenta centralnego pełnią podmioty: London Clearing House (LCH) oraz KDPW_CCP S.A.

W poniższej tabeli przedstawiamy wartości aktywów ważonych ryzykiem i wymogów kapitałowych z tytułu poszczególnych rodzajów ryzyka z 31 grudnia 2016.

Aktywa ważone ryzykiem Wymóg kapitałowy
Ryzyko kredytowe 51 519 4 122
Ryzyko rynkowe 964 77
Ryzyko operacyjne 6 519 522
Uzupełnienie do ogólnego poziomu wymogów kapitałowych 3 419 274
Suma 62 420 4 994

Udział poszczególnych ryzyk w wymogach kapitałowych na koniec 2016 r.

Wymóg kapitałowy z tytułu ryzyka kredytowego stanowi około 83 proc. łącznego wymogu kapitałowego Grupy i ma najsilniejszy wpływ na kalkulację adekwatności kapitałowej.

Polityka dywidendowa

15 września 2016 roku Rada Nadzorcza zatwierdziła zaproponowaną przez Zarząd politykę dywidendową banku. Dodatkowo 3 marca 2017 roku Rada Nadzorcza zatwierdziła aktualizację polityki. Aktualizacja wynika z opublikowanego stanowiska Komisji Nadzoru Finansowego w sprawie polityki dywidendowej banków. Polega ona na podwyższeniu minimalnego poziomu współczynnika kapitału Tier I, dla celów wypłaty dywidendy przez bank, z poziomu 13,25 proc. do 13,75 proc. Główne założenia polityki dywidendowej wskazują:

  • stabilne realizowanie wypłat dywidend w długiej perspektywie z zachowaniem zasady ostrożnego zarządzania oraz wszelkich wymogów regulacyjnych, które jako bank musimy zachować,
  • realizację wypłat dywidendy z nadwyżki kapitału powyżej minimalnych współczynników adekwatności kapitałowej oraz określonego przez Komisję Nadzoru Finansowego minimalnego poziomu współczynnika kapitału Tier I − dla wypłaty dywidendy przez bank.

Ustalając proponowaną kwotę wypłaty dywidendy, Zarząd w szczególności będzie brał pod uwagę:

  • aktualną sytuację ekonomiczno-finansową banku i grupy kapitałowej, w tym ograniczenia w sytuacji generowania strat finansowych lub niskiej rentowności (niski zwrot z aktywów lub kapitału),
  • założenia strategii zarządzania banku oraz grupy kapitałowej, w tym strategii zarządzania ryzykiem,
  • stanowisko KNF w sprawie polityki dywidendowej banków,
  • ograniczenia wynikające z art. 56 Ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym.

Wytyczne KNF w sprawie dywidend

6 grudnia 2016 roku Komisja Nadzoru Finansowego przyjęła stanowisko w sprawie polityki dywidendowej banków w 2017 roku (dywidenda za rok 2016). Aby zapewnić dalszy stabilny rozwój sektora, KNF zaleca bankom politykę dywidendową, która wzmocni ich bazę kapitałową, zwłaszcza w kontekście ryzyka związanego z potencjalnym ustawowym rozwiązaniem problemu kredytów walutowych zabezpieczonych hipotecznie. KNF zaleca w szczególności, aby dywidendę mogły wypłacić jedynie banki, które spełniają jednocześnie poniższe kryteria:

  • nie realizują programu naprawczego,
  • otrzymały ocenę końcową BION nie gorszą niż 2,5,
  • osiągają poziom dźwigni finansowej na poziomie wyższym niż 5 proc.,
  • współczynnik kapitału Tier I podwyższony o kapitał bezpieczeństwa:
    • banki zidentyfikowane jako inne instytucje istotne systemowo (OSII) – wyższy od 13,25 proc. plus 75 proc. ewentualnego domiaru kapitałowego na ryzyko kredytów walutowych plus bufor innej instytucji o znaczeniu systemowym,
    • pozostałe banki komercyjne – wyższy od 11,25 proc. plus 75 proc. ewentualnego domiaru kapitałowego na ryzyko kredytów walutowych,
    • osiągają łączny współczynnik kapitałowy na poziomie wyższym niż 13,25 proc. plus bufor walutowy plus bufor innej instytucji o znaczeniu systemowym (OSII).

KNF rekomenduje, aby banki spełniające jednocześnie te kryteria mogły wypłacić w formie dywidendy do 50 proc. z wypracowanego zysku.

Na podstawie tych wytycznych KNF minimalny poziom współczynnika Tier I, który umożliwia nam wypłatę dywidendy, wynosi 13,75 proc. Poziom ten wynika z minimalnego wymogu dla banków wskazanych jako inne instytucje istotne systemowo OSII równego 13,25 proc. oraz bufora innej instytucji o znaczeniu systemowym wynoszącego 0,5 proc. KNF nie określił domiaru kapitałowego na ryzyko kredytów walutowych dla Grupy ING ze względu na nieznaczący udział tego rodzaju portfela kredytów w aktywach (ok. 1 proc.). Wartość współczynnika Tier I 31 grudnia 2016 roku ukształtowała się na poziomie 13,70 proc. Poniżej przedstawiamy kształtowanie wartości współczynnika Tier I oraz wymaganego przez Komisję Nadzoru Finansowego wskaźnika minimalnego, który umożliwia wypłatę dywidendy przynajmniej do 50 proc. zysku netto.

Wskaźnik Tier 1 – skonsolidowany ING BSK w stosunku do wymogu KNF

Dla wypłaty do 50 proc. zysku netto w latach 2014-2016 oraz do 100 proc. zysku netto w latach 2011-2013.

9 marca 2017 roku zarząd otrzymał pismo z Komisji Nadzoru Finansowego dotyczące indywidualnego zalecenia zwiększenia funduszy własnych poprzez zatrzymanie całości zysku wypracowanego od 1 stycznia 2016 roku do 31 grudnia 2016 roku. Zarząd zarekomendował zwiększenie funduszy Walnemu Zgromadzeniu, a Walne Zgromadzenie 21 kwietnia 2017 roku podjęło uchwałę o przeznaczeniu całości zysku netto za 2016 rok na zasilenie funduszy własnych banku.

Walne Zgromadzenie 31 marca 2016 roku podjęło uchwałę w sprawie wypłaty dywidendy za 2015 rok. W konsekwencji wypłaciliśmy dywidendę za 2015 rok w łącznej wysokości 559 430,0 tys. zł, czyli w kwocie 4,3 zł brutto na jedną akcję (49,6 proc. zysku skonsolidowanego). Właściciele akcji nabyli prawo do dywidendy 20 kwietnia 2016 roku. Wypłata dywidendy nastąpiła 5 maja 2016 roku.

setting
poprzednia strona
następna strona
scroll to top