Ryzyko rynkowe

Ryzyko rynkowe w banku rozumiemy szeroko i uwzględniamy wrażliwość na zmiany parametrów rynkowych i zachowań płynnościowych klientów, gdzie:

  • wrażliwość obejmuje typy zmian: zmiany wyników ekonomicznych, zmiany poziomów pokrycia wymogów ustawowych (przedstawiane we właściwych sprawozdaniach wyników finansowych i kapitału ekonomicznego) oraz zmiany zdolności banku do pokrycia zobowiązań, gdy stają się wymagane,
  • parametry rynkowe obejmują: kursy wymiany, stopy procentowe, ceny nieruchomości i papierów wartościowych, implikowaną zmienność kursów walutowych i stóp procentowych. Zachowanie płynnościowe klientów obejmuje charakterystykę depozytariuszy banku pod względem odnawialności i wcześniejszych zerwań oraz charakterystykę dłużników banku pod względem przedpłat, spłat po terminie i braku spłat.

Proces zarządzania ryzykiem rynkowym w naszym banku obejmuje identyfikację, pomiar, monitorowanie i raportowanie ryzyka rynkowego – zarówno w samym banku, jak i w jego podmiotach zależnych. Departament Zarządzania Ryzykiem Rynkowym jest niezależny od jednostek banku generujących ryzyko rynkowe. Ten departament dostarcza aktualne informacje na temat ryzyka rynkowego członkom rady nadzorczej i zarządu, Komitetowi ALCO i kierownictwu Pionu Rynków Finansowych oraz Departamentu Skarbu. Ważną rolę doradczą w procesie zarządzania ryzykiem rynkowym pełni większościowy akcjonariusz banku – ING Bank N.V.

Ryzyko rynkowe obejmuje następujące ryzyka trwale istotne:

  • ryzyko walutowe,
  • ryzyko stóp procentowych w księdze handlowej,
  • ryzyko stóp procentowych w księdze bankowej: całkowite niedopasowanie.

Zarządzanie ryzykiem rynkowym opieramy na:

  • procedurach zarządzania ryzykiem,
  • centralizacji zarządzania ryzykiem w wyspecjalizowanej jednostce (systemy transferu ryzyka),
  • zdefiniowaniu apetytu na ryzyko (system limitów ryzyka rynkowego),
  • określeniu dopuszczalnych typów transakcji opartych na stopie procentowej oraz transakcji walutowych (mandat produktowy),
  • testach warunków skrajnych.
  • metodzie wartości narażonej na ryzyko VaR (wobec ksiąg „handlowych” jak i „bankowych” obejmujących instrumenty rynków finansowych),
  • metodzie EaR oraz NPV-at-Risk (wobec całości ksiąg „bankowych”).

Metoda wartości narażonej na ryzyko VaR

VaR jest główną metodą stosowaną do pomiaru ryzyka rynkowego dla ksiąg „handlowych”. Ponadto jest miarą do nadzoru nad działalnością Departamentu Skarbu w ramach portfela „bankowego” obejmującego instrumenty finansowe. VaR pokazuje potencjalny poziom straty, który nie powinien zostać przekroczony przy pewnym założonym poziomie ufności (prawdopodobieństwa). Jako bank wyznaczamy miary VaR dla portfela stopy procentowej, portfela walutowego oraz opcji walutowych. Stosujemy następujące założenia:

  • jednodniowy okres utrzymywania pozycji,
  • 99 proc. poziom ufności,
  • 260-dniowy okres obserwacji.

Dla portfeli księgi handlowej oraz bankowej stosujemy metodę symulacji historycznej. Aby wzmocnić kontrolę ryzyka w obszarze księgi ryzyka walutowego, wprowadziliśmy pomiar ryzyka walutowego i monitoring przyznanych limitów w ciągu dnia (intra-day).

W tabelach poniżej prezentujemy miary VaR − oddzielnie dla ksiąg handlowych i oddzielnie dla ksiąg bankowych Departamentu Skarbu.

Miara VaR* ksiąg handlowych w 2016 roku (w tys.)
Obszar Limit Stan na 31.12.2016 Średnia Min Max
Stopa procentowa 4 424,0 1 216,4 1 948,9 492,9 4 544,6
FX** 3 760,4 190,2 273,6 21,8 742,7
FX Opcje 0 0 712,4 0 1 201,0
Miara VaR* ksiąg handlowych w 2015 roku (w tys.)
Obszar Limit Stan na 31.12.2015 Średnia Min Max
Stopa procentowa 3 835,4 2 835,5 1 986,6 345,2 3 736,5
FX** 3 622,3 6,4 240,5 6,4 857,1
FX Opcje 1 704,6 557,3 357,8 192,2 1 160,1

* W ING Banku Śląskim wszystkie limity VaR i ich wykorzystanie wyrażamy w euro. Poziomy limitów oraz ich wykorzystanie w poniższych tabelach i na wykresach przeliczyliśmy na złotówki na potrzeby tego raportu. Poziomy limitów przeliczyliśmy na podstawie dziennych kursów fixingowych NBP. W kolumnie „Limit” kwoty wyznaczyliśmy na podstawie kursu fixingowego z ostatniego dnia w roku.

** W obszarze FX dane uwzględniają pozycję walutową spółek zależnych – pomiar miesięczny.

Stosowany przez nas pomiar VaR jest zgodny z najlepszymi praktykami rynkowymi. Adekwatność modelu VaR do ksiąg handlowych jest sprawdzana podczas dziennego testowania wstecznego (tzw. „VaR backtesting”). Wyniki finansowe („dzienny” oraz „hipotetyczny”) porównujemy z miarą VaR. Wyznaczamy je jako dzienną zmianę wartości pozycji utrzymywanej na koniec dnia, a więc wykluczamy wszystkie transakcje intra-day. Przypadki przekroczeń szczegółowo badamy i wyjaśniany.

Miara VaR* ksiąg handlowych w 2015 roku (w tys.)
Obszar Limit Stan na 31.12.2016 Średnia Min Max
Dep. Skarbu 85 230,0 42 471,5 43 866,2 39 413,4 51 439,1

* W ING Banku Śląskim wszystkie limity VaR i ich wykorzystanie wyrażamy w euro. Poziomy limitów oraz ich wykorzystanie w tabelach i na wykresach przeliczyliśmy na złotówki na potrzeby tego raportu. Poziomy limitów przeliczyliśmy na podstawie dziennych kursów fixingowych NBP. W kolumnie „Limit” kwoty wyznaczyliśmy na podstawie kursu fixingowego z ostatniego dnia w roku.

Wiemy, że miara VaR nie daje pełnego obrazu ryzyka rynkowego poszczególnych portfeli, ponieważ nie uwzględnia potencjalnych strat w ekstremalnych przypadkach zmian warunków rynkowych. Dlatego kalkulujemy tzw. „Stressed VaR”.

Stressed VaR jest miarą, która replikuje kalkulację symulacji historycznej przy założeniu, że do pomiaru wykorzystujemy bieżący portfel oraz historyczne dane rynkowe − pochodzą one z ciągłego rocznego okresu. Ten roczny okres charakteryzuje się znacznymi wahaniami parametrów rynkowych – istotnymi z punktu widzenia danego portfela.

Co pół roku przeprowadzamy ogólno-bankowy stress-test, który obejmuje m.in. ryzyko rynkowe, ryzyko płynności i ryzyko kredytowe. Stress-test dla ryzyka rynkowego opiera się na scenariuszu regulacyjnym oraz scenariuszach przygotowywanych przez ekonomistów naszego banku, które akceptuje Komitet ALCO.

Dodatkowo przeprowadzamy test warunków skrajnych instrumentów pochodnych. Pokazuje on wpływ szokowych zmian rynkowych na wycenę tych instrumentów.

Metoda NPV at Risk oraz EaR

Księgi bankowe zabezpieczamy na wypadek zmian wyników ekonomicznych. Głównymi miarami, którymi mierzymy ich ekspozycję na ryzyka stóp procentowych, są Earnings at Risk (EaR) i NPV-at-Risk. EaR to pomiar dochodu narażonego na ryzyko, a NPV-at-Risk to pomiar wartości bieżącej netto przyszłych zdyskontowanych przepływów narażonych na ryzyko.

W tych obszarach w 2016 roku wdrożyliśmy nowy model, którego metodologia – zwłaszcza dotycząca NPV-at-Risk – znacznie różni się od tej, której używaliśmy w ubiegłych latach. Największe znaczenie dla tej miary miało uwzględnienie odsetek klientowskich w przepływach. Zmiany wynikają głównie z implementacji wymagań nowych regulacji Europejskiego Nadzoru Bankowego (EBA/GL/2015/08). W 2017 roku wciąż będziemy kontynuować proces dostosowania do tych wymagań. Zmiany te istotnie wpłynęły na wielkość miar. W dalszej części raportu prezentujemy wyniki pomiarów (w tabelach wrażliwości na ryzyko stopy procentowej). Szczególnie zabezpieczamy ryzyko opcyjności (potencjalne straty na tych pozycjach wynikające z wcześniejszego wycofywania depozytów lub wcześniejszej spłaty kredytów). Dodatkowo mierzymy ryzyko rezydualne (potencjalna strata na tych pozycjach wynikająca ze stosowania niestandardowych mechanizmów cenowych, które nie są transferowane do Departamentu Skarbu). Ryzyko rezydualne nie jest istotne, potencjalne straty mają bardzo nieznaczny udział w historycznych i prognozowanych wynikach.

Pozycję walutową generowaną w księgach bankowych w całości przekazujemy do księgi handlowej i tam nią zarządzamy.

Piotr Wiklik

Ryzyko rynkowe oraz ryzyko płynności wynikają z istoty bankowości. Aktywne zarządzanie tymi ryzykami pozwala zapewnić stabilność i bezpieczeństwo finansowe banku − tak istotne w relacjach z klientami i akcjonariuszami - a jednocześnie umożliwia intensywny rozwój banku.

Piotr Wiklik
starszy specjalista ds. Zarządzania Ryzykiem Rynkowym, Departament Zarządzania Ryzykiem Rynkowym

Poniższe tabele prezentują wrażliwość wyników finansowych i ekonomicznych naszego banku w 2015 i 2016 roku na zmiany stóp procentowych. Tabele uwzględniają poniższe elementy.

  • Pozycje podzieliliśmy na „bankowe” i „handlowe”. Pozycje zawierają wszystkie istotne waluty. Pozycje złotowe reprezentują zdecydowaną większość wrażliwości banku na ryzyko stopy procentowej.
  • Wyniki raportowe w pełni odzwierciedlają zmiany w wartości rynkowej. Pozycje pokazują asymetrię pomiędzy efektem ekonomicznym i finansowym przy danym ruchu krzywej dochodowości. Jest to efekt regulacji księgowych, którego nie można uniknąć Zaawansowane podejście do kalkulacji dochodu narażonego na ryzyko wykorzystujemy dla depozytów na żądanie. Podejście „bazowe” stosujemy do wszystkich pozostałych pozycji. Wynik ekonomiczny pokazujemy jako prognozowaną zmianę wartości bieżącej netto przyszłych zdyskontowanych przepływów narażonych na ryzyko. Zmianę wartości kalkulujemy w długim horyzoncie czasowym.
  • W przypadku ksiąg bankowych występuje rozbieżność pomiędzy wrażliwością ekonomiczną a finansową. Choć wiemy, jak wrażliwy na zmiany stóp procentowych jest krótkoterminowy wynik finansowy, najważniejszą dla nas miarą jest wrażliwość wyniku ekonomicznego banku w perspektywie długoterminowej.

Wrażliwość wyników skonsolidowanych na zmiany stóp procentowych (w mln)

2016
Księga Zmiana w wyniku ekonomicznym przy zmianie krzywej Zmiana w raportowanym wyniku finansowym przy zmianie krzywej
-2% -1% 1% 2% -2% stopniowy -1% stopniowy 1% stopniowy 2% stopniowy
Bankowa 245,32 440,48 -523,59 -1 088,73 42,94 31,89 25,49 18,20
Handlowa 27,96 13,98 -13,98 -27,96 27,96 13,98 -13,98 -27,96
Bank razem 273,28 454,46 -537,57 -1 116,69 70,9 45,87 11,51 -9,76

Przyjęte scenariusze w przypadku zmiany w wyniku finansowym zakładają roczny horyzont analizy dla stopniowych (równomiernych w tym czasie) zmian o 200 punktów i szokowych (jednorazowych) zmian o 100 punktów bazowych.

2015
Księga Zmiana w wyniku ekonomicznym przy zmianie krzywej Zmiana w raportowanym wyniku finansowym przy zmianie krzywej
-2% -1% 1% 2% -2% stopniowy -1% stopniowy 1% stopniowy 2% stopniowy
Bankowa -83,88 -39,57 39,57 83,88 54,18 -42,87 64,46 -11,49
Handlowa 13,50 6,75 -6,75 -13,50 13,50 6,75 -6,75 -13,50
Bank razem -70,38 -32,82 32,82 70,38 67,68 -36,12 57,71 -24,99

Przyjęte scenariusze w przypadku zmiany w wyniku finansowym zakładają roczny horyzont analizy dla stopniowych (równomiernych w tym czasie) zmian o 200 punktów i szokowych (jednorazowych) zmian o 100 punktów bazowych.

Pozostałe kluczowe aspekty ryzyka rynkowego

Wykorzystujemy również inne metody zarządzania ryzykiem stopy procentowej, które są dostosowane do struktury ksiąg w banku. W ramach ksiąg bankowych kluczowym elementem jest system transferu ryzyka. Zadaniem procesu transferu ryzyka jest przeniesienie ryzyka stopy procentowej (w tym ryzyka bazowego) i ryzyka płynności produktów ewidencjonowanych w księgach komercyjnych (kredyty, depozyty) do ksiąg Departamentu Skarbu. Tam dalej zarządzamy ryzykiem w ramach apetytu na ryzyko. Ryzyko płynności rozumiemy jako ryzyko przeszacowania premii za płynność.

Transfer ryzyka obejmuje proces modelowania ryzyka (w szczególności ryzyka opcyjności) oraz przypisania cen wewnętrznych wobec produktów ewidencjonowanych w księgach komercyjnych.

Dopuszczalny poziom ryzyka stopy procentowej (apetyt na ryzyko) jest wyrażony jako zbiór limitów, które służą do zarządzania poziomem ryzyka stopy procentowej. System limitów jest dostosowany do ogólnego poziomu ryzyka, który zatwierdziła rada nadzorcza.

W ING zarządzamy ryzykiem walutowym przez wewnętrzny transfer tego ryzyka do Pionu Rynków Finansowych. Tam dalej zarządzamy ryzykiem w ramach zaakceptowanego przez zarząd systemu limitów wewnętrznych na ryzyko walutowe. System limitów wewnętrznych na ryzyko walutowe jest odzwierciedleniem ogólnego poziomu ryzyka.

Więcej informacji o naszym podejściu do ryzyka rynkowego można znaleźć w:

  • Sprawozdaniu Zarządu z działalności w 2016 roku (strony 61-64),
  • Skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za rok 2016 (strony 167-174).

Obydwa sprawozdania znajdują się na naszej stronie internetowej.

setting
poprzednia strona
następna strona
scroll to top