Ryzyko kredytowe

Zarządzamy ryzykiem kredytowym w sposób zintegrowany. Robimy to w oparciu o planowanie strategiczne, spójny system limitów, polityk i procedur oraz narzędzi służących do zarządzania ryzykiem, w tym identyfikacji, pomiaru i kontroli ryzyka.

Naszym podstawowym celem w procesie zarządzania ryzykiem kredytowym jest wspieranie realizacji celów biznesowych przy jednoczesnym:

  • utrzymywaniu bezpiecznego poziomu wypłacalności i płynności oraz odpowiedniego poziomu rezerw,
  • zapewnieniu zgodności z przepisami prawa i wymaganiami instytucji nadzorczych.

Struktura organizacyjna zarządzania ryzykiem kredytowym

Strukturę organizacyjną zarządzania ryzykiem kredytowym – w tym rolę rady nadzorczej, zarządu banku, KPK oraz organizację Pionu Ryzyka – określa Regulamin organizacyjny ING Banku Śląskiego SA.

Stosujemy rozwiązania organizacyjne, które uwzględniają rozdzielenie funkcji sprzedaży produktów bankowych od funkcji akceptacji ryzyka – na wszystkich szczeblach struktury organizacyjnej.

Roman Telepko

Ryzyko kredytowe jest nierozerwalnie związane z działalnością banku. Praca nad zwiększaniem świadomości ryzyka wśród pracowników tworzy bardziej bezpieczną organizację, która może generować większą wartość dla akcjonariuszy i klientów banku.

Roman Telepko
Dyrektor Departamentu Inspekcji Ryzyka Kredytowego

Wszystkie jednostki i osoby realizujące zadania w ramach procesu kredytowego ściśle współpracują ze sobą, aby zwiększyć efektywność zarządzania ryzykiem oraz utrzymać ryzyka na poziomie zgodnym ze strategią, apetytem na ryzyko i planami finansowymi banku.

Kompetencje kredytowe

Kompetencje decyzyjne mają jednostki biznesowe i jednostki transakcyjnego ryzyka kredytowego. Kompetencje są oddzielone (w tym funkcjonalnie) od kształtowania polityki kredytowej oraz budowy i walidacji narzędzi wspierających proces zarządzania ryzykiem.

Ryzyko kredytowego akceptują upoważnione osoby.

Poszczególne ekspozycje kredytowe w portfelu regularnym na wszystkich szczeblach kompetencji akceptuje się na jeden z trzech sposobów:

  • w trybie dwuosobowym,
  • kolegialnie w trybie Komitetu Kredytowego Banku – dotyczy to największych ekspozycji kredytowych, określonych w Instrukcji Kredytowej,
  • jednoosobowo – w oparciu o limity wyliczone według algorytmu zatwierdzonego przez Komitet Polityki Kredytowej – dla małych ekspozycji kredytowych udzielanych w ramach tzw. Szybkiej Ścieżki Kredytowej.

Decydentom kredytowym w ramach dwuosobowego trybu decyzyjnego przyznawane są indywidualnie personalne kompetencje kredytowe.

Nasz bank ustala odpowiedni szczebel kompetencji kredytowych. Bierzemy pod uwagę łączne zaangażowanie Grupy ING wobec grupy podmiotów powiązanych, do której należy klient. Decyzje kredytowe dotyczące portfela nieregularnego podejmowane są w trybie dwuosobowym lub przez Komitet ds. Restrukturyzacji (jeśli sprawa przekracza kompetencje dwuosobowe). Poziom kompetencyjny koreluje z poziomem ryzyka kredytowego. Jeśli ryzyko kredytowe jest większe, decyzje podejmują osoby z większym doświadczeniem.

W segmencie detalicznym decyzje podejmowane są w trybie jedno- lub dwuosobowym. Dla określonych sytuacji decyzje podejmuje system informatyczny. W przypadku trybu dwuosobowego decyzja pozytywna zawsze wymaga akceptacji obydwu decydentów.

Zgodnie z przyjętą definicją, forbearance występuje w określonych poniżej sytuacjach.

  • Klient ma trudności z regulowaniem swoich zobowiązań finansowych – stwierdzone lub spodziewane w krótkim czasie.
  • Ze względu na te trudności zdecydowaliśmy się zastosować wobec klienta udogodnienia, aby umożliwić mu spłatę zobowiązań umownych lub aby takie trudności nie powstały.
  • Udogodnienie nie wynika ze względów komercyjnych. Przyznajemy je na warunkach odbiegających od rynkowych. Nie przyznawalibyśmy go, gdyby klient nie miał trudności finansowych i gdyby zmieniona umowa miała lepsze warunki od rynkowych (czyli takich, jakie mogliby uzyskać w tym czasie w naszym banku inni dłużnicy o podobnym profilu ryzyka).
  • Klient zaakceptował udogodnienie, a więc zmieniły się dotychczasowe warunki umowy, zawarta została umowa o refinansowanie lub weszła w życie wbudowana klauzula udogodnienia.
  • Rezygnujemy z tych działań w sytuacji, gdy klient złamał kluczową klauzulę finansową.

Forbearance jest rozpoznawany niezależnie od otrzymanej od klienta rekompensaty za udogodnienie oraz od przyjętych przez nas prawnych zabezpieczeń.

Do kategorii ekspozycji nieobsługiwanych (ang. non-performing exposure) zaliczamy ekspozycje, które spełniają co najmniej jedno z poniższych kryteriów:

  • istotne zaangażowanie jest przeterminowane powyżej 90 dni,
  • w naszej ocenie istnieje małe prawdopodobieństwo, że klient wywiąże się w całości ze swoich zobowiązań kredytowych bez konieczności podejmowania przez nas działań takich jak realizacja zabezpieczeń (bez względu na liczbę dni przeterminowania i na wartość przeterminowanej kwoty),
  • stwierdzono utratę wartości ekspozycji kredytowej.

Ekspozycje klasyfikujemy również do grupy nieobsługiwanych, jeśli:

  • pojawi się przeterminowanie powyżej 30 dni kalendarzowych na ekspozycji ze statusem forbearance

lub

  • w sytuacji, gdy udzielimy kolejnego udogodnienia typu forbearance na takiej ekspozycji.

Dotyczy to wyłącznie przypadków, w których klient ze statusem forbearance od chwili nadania tego statusu był w portfelu nieobsługiwanym, a następnie został przekwalifikowany do portfela pracującego (ang. performing exposure).

W segmencie detalicznym wszystkie zaangażowania objęte procesem restrukturyzacji traktujemy jako zaangażowania z udogodnieniem w spłacie. Dla ekspozycji podlegających restrukturyzacji non- performing rozpoznajemy utraty wartości należności.

Identyfikacja utraty wartości ekspozycji kredytowej

Identyfikacja utraty wartości ekspozycji kredytowej stanowi integralną część procesu zarządzania ryzykiem kredytowym – zarówno w odniesieniu do klientów korporacyjnych, jak i detalicznych.

Zdarzenia stanowiące przesłanki utraty wartości to takie, które wystąpiły w stosunku do aktywa lub grupy aktywów finansowych. Mogą one negatywnie wpłynąć na wysokość oczekiwanych przepływów pieniężnych.

Jeśli wystąpi przesłanka utraty wartości, jesteśmy zobligowani do analizy oczekiwanych przepływów pieniężnych dla danej ekspozycji. W wyniku tej analizy stwierdzamy odpowiednio utratę wartości lub brak utraty wartości aktywa finansowego. W momencie uzyskania dowodu utraty wartości stwierdzamy ją bez konieczności analizy oczekiwanych przepływów pieniężnych.

W 2016 roku jakość naszego portfela kredytowego poprawiła się: udział kredytów z rozpoznaną utratą wartości spadł z 3,2 proc. w grudniu 2015 roku do 2,6 proc. na koniec 2016 roku. Wartość kredytów z rozpoznaną utratą wartości ukształtowała się na poziomie 2076,8 mln zł wobec 2 268,4 mln zł na koniec 2015 roku (spadek o 8,4 proc.). Jakość portfeli kredytowych naszego banku jest znacząco wyższa od średniej w całym sektorze bankowym. Udział należności z rozpoznaną utratą wartości w sektorze na koniec roku wyniósł 6,1 proc.

Udział należności z utratą wartości

* Wskaźniki rynkowe – szacunek na bazie danych publikowanych przez NBP

W poniższej tabeli przedstawiamy wartości portfela kredytowego dla poszczególnych segmentów klientów oraz kredyty z rozpoznaną utratą wartości.

zaangażowanie w mln
Portfel zaangażowań wobec klientów* 2016 2015
bilansowe pozabilansowe bilansowe pozabilansowe
Zaangażowania brutto wobec klientów korporacyjnych, w tym: 47 807,3 23 096,9 43 593,4 20 384,2
portfel ekspozycji, co do których nie wystąpiły przesłanki utraty wartości 45 802,8 22 945,4 41 514,4 20 249,5
portfel ekspozycji, co do których wystąpiły przesłanki utraty wartości, ale samej utraty wartości nie stwierdzono** 466,4 90,7 352,8 44,4
portfel ekspozycji, co do których wystąpiły przesłanki utraty wartości i rozpoznano utratę wartości, w tym: 1 538,1 60,8 1 726,2 90,3
- ekspozycje wyceniane indywidualnie 1 242,8 47,6 1 494,4 78,4
- ekspozycje wyceniane portfelowo 295,3 13,2 231,8 11,9
Zaangażowania brutto wobec klientów detalicznych, w tym: 31 640,6 3 457,3 26 453,5 3 010,0
portfel ekspozycji, co do których nie wystąpiły przesłanki utraty wartości 31 101,9 3 456,0 25 911,3 3 008,3
portfel ekspozycji, co do których wystąpiły przesłanki utraty wartości i rozpoznano utratę wartości 538,7 1,3 542,2 1,7
Zaangażowania ogółem 79 447,9 26 554,2 70 046,9 23 394,2

*) Zaangażowania bilansowe przyjęte do analizy uwzględniają kwoty kapitału pozostałego do spłaty, naliczone odsetki oraz korekty wartości z tytułu efektywnej stopy procentowej.
**) Wśród ekspozycji, co do których wystąpiły przesłanki utraty wartości, ale samej utraty wartości nie stwierdzono znajdowały się ekspozycje o wartości 265,0 mln zł (265,4 mln zł wg stanu na 31 grudnia 2015 roku), w przypadku których w zdyskontowanych oczekiwanych przyszłych przepływach pieniężnych uwzględniono wartość zabezpieczeń (hipoteki na nieruchomościach, poręczenia, zastawy lub cesje wierzytelności), natomiast ekspozycje opóźnione w spłacie kapitału lub odsetek stanowiły 41,0 mln zł w porównaniu z 57,9 mln zł wg stanu na 31 grudnia 2015 roku.

Na koniec grudnia 2016 roku Grupa Kapitałowa ING Banku Śląskiego posiadała rezerwy na portfel kredytowy z rozpoznaną utratą wartości w wysokości 1254,9 mln zł. Stopień pokrycia odpisami portfela z rozpoznaną utratą wartości wynosił 60,4 proc.

Pokrycie portfela kredytów z utratą wartości odpisami

Koszt ryzyka w banku na koniec 2016 roku wyniósł 0,4 proc., co oznacza nieznaczny wzrost w stosunku do poprzedniego roku (o 0,04 p.p.).

Koszty ryzyka

Ryzykiem kredytowym zarządzamy na poziomie portfela ekspozycji kredytowych oraz na poziomie poszczególnych transakcji.

Do najważniejszych elementów w ramach oceny ryzyka kredytowego na poziomie indywidualnych transakcji należą:

Ocena i przeglądy ryzyka kredytowego

Częstotliwość przeglądów oraz ewentualnych aktualizacji nadanych ratingów

Oceniamy wiarygodność kredytową klienta (ustalając jego rating) oraz jego zdolność kredytową, czyli możliwość spłaty ekspozycji kredytowej w określonej kwocie/ terminach/ warunkach. Oceniamy to przez rozpoznanie źródła spłaty oraz jego ocenę pod kątem wysokości i stabilności w całym okresie kredytowania.

W procesie ustalania ratingu uczestniczą: właściciel ratingu (jednostka front-office obsługująca klienta) oraz menedżer ryzyka.

Właściciel ratingu wprowadza dane finansowe klienta i odpowiada za prawidłowość wyboru modelu ratingowego, określenia ratingu oraz przeglądy ratingu.

Menedżer ryzyka jest odpowiedzialny za:

  • weryfikację poprawności wyboru odpowiedniego modelu ratingowego w przypadku danego kredytobiorcy,
  • weryfikację poprawności wprowadzonych danych finansowych i niefinansowych,
  • ocenę danych finansowych,
  • określenie ratingu ostatecznego w sytuacji, gdy nie została zgłoszona apelacja.

Wyniki zastosowania modeli ratingowych mogą podlegać arbitralnym korektom – przez ustalanie docelowych klas ryzyka w procesie tzw. apelacji ratingu. Zgłoszenie apelacji ratingu następuje, gdy:

  • pojawiły się okoliczności, które nie zostały jeszcze ujęte w modelu ratingu, ale które mogą wywierać wpływ (zazwyczaj negatywny) na ocenę zdolności do spłaty kredytu przez kredytobiorcę. W szczególności dotyczy to sytuacji, w których:
    • klient nie spłacił lub można przypuszczać, że nie spłaci zobowiązań finansowych którejkolwiek stronie,
    • wystąpiły poważne zakłócenia działalności klienta,
    • pojawiły się zmiany w ustawodawstwie, które mogą wywrzeć znaczący wpływ na wyniki finansowe klienta,
  • są dostępne dodatkowe informacje wspomagające ustalenie ratingu klienta.

W naszym banku funkcjonuje scentralizowany system informatyczny wspierający proces ratingowy. Zapewnia on między innymi scentralizowane gromadzenie ratingów klientów.

Przegląd ratingu może przeprowadzić wyłącznie właściciel ratingu. W przypadku przeglądu ratingu obowiązują następujące zasady:

  • rating musi być poddawany przeglądowi raz w ciągu 12 miesięcy. Rating jest uważany za przeterminowany po upływie 12 miesięcy od daty ostatniego zatwierdzenia ratingu,
  • właściciel ratingu podejmuje odpowiednie działania, aby przeprowadzić przegląd, albo dąży do unieważnienia ratingu, jeżeli bank zakończył relacje z kredytobiorcą i nie występuje już żadne ryzyko kredytowe. Właściciel ratingu powinien przeprowadzić okresowy przegląd ratingu, gdy wartość jednego lub kilku czynników ryzyka uległa istotnej zmianie. Okoliczności, które wymagają ponownego przeglądu ratingu, to np. zmiana ratingu ryzyka podmiotu dominującego lub zmiana jednego z czynników jakościowych w modelu ryzyka,
  • jeśli ostatni rating wystąpił później niż 18 miesięcy od daty ostatniego zatwierdzenia, następuje jego automatyczne wygaśnięcie. W tej sytuacji zastrzega się, że rating klienta nieregularnego nie wygasa.

Ustalenie limitów koncentracji

Zabezpieczenia i inne formy ograniczania ryzyka kredytowego

Ustalenie metodologii klasyfikowania ekspozycji

Narzędzia do zarządzania kredytowym ryzykiem korporacyjnym

Restrukturyzacja

W niektórych przypadkach współpracujemy z kredytobiorcą oraz jego innymi wierzycielami (jeśli tacy istnieją), aby zrestrukturyzować działalność kredytobiorcy oraz jego zobowiązania finansowe. Ten cel może zostać osiągnięty przy zastosowaniu wielu ścieżek. Najczęstsze z nich to:

  • wydłużenie okresu spłat,
  • sprzedaż aktywów,
  • sprzedaż części działalności gospodarczej kredytobiorcy,
  • umorzenie części zobowiązań finansowych,
  • kombinacja powyższych.

Decyzję o rozpoczęciu restrukturyzacji podejmujemy po szczegółowej ocenie wewnętrznej oraz po akceptacji przez wewnętrzny odpowiedni organ decyzyjny. Po pomyślnie zakończonym procesie restrukturyzacji kredytobiorca z powrotem podlega standardowym procedurom monitoringu ryzyka kredytowego.

Zasady i proces zarządzania ryzykiem kredytowym klientów detalicznych

Ryzykiem kredytowym zarządzamy przez identyfikację, ocenę, akceptację, pomiar, monitorowanie oraz kontrolę ryzyka kredytowego w ramach zintegrowanego systemu. Składają się na niego wszystkie procesy w naszym banku w związku z działalnością kredytową.

Wszystkie należności detaliczne wobec klientów indywidualnych i przedsiębiorców traktujemy jako indywidualnie nieznaczące. Na te należności wyliczamy oraz tworzymy odpisy i rezerwy według podejścia kolektywnego.

Utrata wartości opiera się na koncepcji straty poniesionej (ang. incurred loss). Oznacza to, że odpisy tworzy się na aktywa finansowe, co do których zaszły już zdarzenia zmniejszające wartości bez uwzględnienia straty oczekiwanej, która odnosi się do przyszłych zdarzeń.

Nasz bank grupuje bilansowe ekspozycje kredytowe w tzw. grupy ekspozycji na podstawie podobnych charakterystyk ryzyka kredytowego. Wyróżniamy trzy podstawowe grupy ekspozycji (segmenty produktowe):

  • kredyty i pożyczki konsumpcyjne,
  • kredyty i pożyczki hipoteczne,
  • kredyty i pożyczki w segmencie przedsiębiorców.

Jesteśmy z naszymi klientami na każdym etapie życia produktu. Również wtedy, gdy mają problemy z terminową spłatą zobowiązań. Nasz bank oferuje pomoc i wsparcie w każdej sytuacji i elastycznie dobiera narzędzia do aktualnych potrzeb klientów.


Dla krótkoterminowych opóźnień proponujemy elastyczne plany spłat. Przesunięcia pojedynczych płatności nie wymagają aneksu. Wystarczy powiadomić nas o opóźnieniu, a wspólnie ustalimy datę spłaty zaległości.


Jeśli zmieniła się sytuacja finansowa klienta i nie jest on w stanie spłacać rat na takich zasadach jak robił to dotychczas, możemy zaproponować mu restrukturyzację zadłużenia. Wówczas wspólnie ustalamy najlepszą formę wsparcia. Nawet w sytuacji, w której zmuszeni byliśmy wypowiedzieć umowę pozostajemy otwarci na zawarcie ugody. Rozumiemy, że często trudna sytuacja klientów nie wynika z ich złej woli, ale zewnętrznych czynników. Doceniamy ich chęć spłaty zadłużenia i dodatkowo motywujemy np. umarzając część naliczonych odsetek.


W sytuacji, w której jedyną perspektywą na wyjście z trudnej sytuacji jest sprzedaż zabezpieczenia również planujemy oferować klientom kompleksowe wsparcie.

Więcej informacji o naszym podejściu do ryzyka kredytowego można znaleźć w:

  • Sprawozdaniu Zarządu z działalności w 2016 roku (strony 54-60),
  • Skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za rok 2016 (strony 134-166).

Obydwa sprawozdania znajdują się na naszej stronie internetowej.

setting
poprzednia strona
następna strona
scroll to top