Rynek obecnie i w przyszłości

Stabilność i przewidywalność wyników to jedne z kluczowych wartości, jakie chcemy dostarczać inwestorom. Na wyniki finansowe i kondycję sektora bankowego, w tym ING Banku Śląskiego, w 2015 i 2016 roku miało wpływ wiele czynników zewnętrznych, których znaczenie jest istotne w kontekście przyszłej strategii rozwoju banku. Mają one bezpośrednie przełożenie na większe koszty produktów i usług oraz ryzyko spadku rentowności banków.

Wyniki finansowe sektora bankowego w Polsce

Wyniki sektora bankowego w 2016 roku nie były w pełni powtarzalne i porównywalne z poprzednimi latami. W 2016 roku wyniki sektora obciążyło wprowadzenie podatku od niektórych instytucji finansowych (3,2 mld zł) oraz dodatkowa płatność z powodu upadku Banku Spółdzielczego w Nadarzynie (144,5 mln zł). Częściowo zrekompensowała te straty sprzedaż udziałów w spółce Visa Europe (2,5 mld zł).

W 2015 roku również doszło do kilku wydarzeń, które miały wpływ na wyniki sektora bankowego. W marcu 2015 roku Rada Polityki Pieniężnej obniżyła stopy procentowe do historycznego minimum (stopa referencyjna wynosi obecnie 1,5 proc.). Zostało wprowadzone ustawowe obniżenie stawki prowizji interchange, która dotyczy transakcji wykonywanych kartami płatniczymi. Wzrosły koszty regulacyjne związane z funkcjonowaniem Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Miały również miejsce dwa negatywne zdarzenia o charakterze jednorazowym − dodatkowe płatności do BFG z powodu upadku Spółdzielczego Banku Rzemiosła i Rolnictwa w Wołominie (SK Bank; 2,0 mld zł) oraz wpłata na nowoutworzony Fundusz Wsparcia Kredytobiorców (600 mln zł). Wyniki niektórych banków były wsparte transakcjami jednorazowymi związanymi ze sprzedażą udziałów w spółkach zależnych.

* Zysk brutto z działalności kontynuowanej

W 2016 roku wynik odsetkowy wzrósł o 7,5 proc. w porównaniu do poprzedniego roku. Do wzrostu tej pozycji wyników przyczyniła się zarówno nieznaczna poprawa marży odsetkowej, ale przede wszystkim silniejszy wzrost aktywów odsetkowych (8,5 proc.) w stosunku do zobowiązań odsetkowych (7,9 proc.). Natomiast wynik z tytułu opłat i prowizji zmniejszył się o 5,4 proc. W konsekwencji całkowite dochody sektora bankowego wzrosły o 7,8 proc. − do czego istotnie przyczyniła się transakcja sprzedaży posiadanych przez banki udziałów w Visa Europe.

Koszty działania (z wyłączeniem podatku bankowego w wysokości 3,2 mld zł) wraz z amortyzacją spadły w porównaniu do 2015 roku o 6,5 proc., co wynika głównie z obciążenia wyników banków w 2015 roku kosztami upadku SK Banku. Po wyłączeniu kosztów upadku SK Banku i BS w Nadarzynie, koszty w 2016 roku spadły o około 0,9 proc. Świadczy to o utrzymaniu przez banki dyscypliny kosztowej widocznej np. przez zmniejszenie zatrudnienia (o ponad 2 tysiące etatów w porównaniu do grudnia 2015 roku), jak i mniejszą liczbą placówek (o niespełna 200).

Efektem tych dynamik była poprawa stosunku kosztów do dochodów − proporcja ta spadła z 59,2 proc. do 51,3 proc. (po wyłączeniu podatku bankowego z kosztów). Wyłączając z wyników sektora wymienione jednorazowe zdarzenia, wskaźnik kosztów do dochodów wyniósł 53,2 proc. w stosunku do 54,6 proc. w 2015 roku.

Koszty odpisów z tytułu utraty wartości kredytów i pożyczek zmniejszyły się w analizowanym okresie o 8,0 proc., co również jest związane z upadkiem SK Banku w 2015 roku.

W konsekwencji wspomnianych zjawisk zysk netto sektora wzrósł w stosunku do 2015 roku o 26,8 proc. do poziomu 14,2 mld zł. Dynamika zysku netto przełożyła się na podstawowe miary efektywności sektora − zwrot z aktywów wyniósł 0,9 proc. w stosunku od 0,7 proc. w poprzednim roku, a zwrot z kapitału odpowiednio 7,8 proc. z 6,6 proc.

W zakresie jakości aktywów, udział należności z utratą wartości w całości należności wynosił w grudniu 2016 roku 6,1 proc. (6,5 proc. na koniec 2015 roku). Poprawa jakości portfela dotyczyła przede wszystkim należności od klientów instytucjonalnych. Udział należności z rozpoznaną utratą wartości w tym sektorze zmniejszył się z 6,8 proc. na koniec 2015 roku do 6,3 proc. w grudniu 2016 roku. Przyczyniła się do tego poprawa jakości aktywów w segmencie przedsiębiorstw – należności z utratą wartości w tym segmencie zmniejszył się z 10,0 proc. do 9,1 proc. W omawianym okresie udział należności od gospodarstw domowych z rozpoznaną utratą wartości nieznacznie zmalał z 6,2 proc. do 6,1 proc. Udział nieregularnych kredytów mieszkaniowych utrzymał się na poziomie 2,9 proc., a udział „złych” pozostałych należności gospodarstw domowych spadł z 11,4 proc. do 10,8 proc.

* Wskaźniki rynkowe – szacunek na bazie danych publikowanych przez NBP

Zmiany regulacji dotyczących sektora bankowego

Do głównych zmian w wymogach nadzorczych wprowadzonych w 2016 roku przez Komisję Nadzoru Finansowego należy zaliczyć:

  • wydanie Rekomendacji C dotyczącej zarządzania ryzykiem koncentracji, której termin wprowadzenia miął z końcem 2016 roku,
  • wprowadzenie do 30 czerwca 2016 roku Rekomendacji W z 2015 roku dotyczącej zasad zarządzania ryzykiem modeli w bankach,
  • wejście w życie niektórych wymogów z Rekomendacji z 2015 roku dotyczącej bezpieczeństwa transakcji płatniczych wykonywanych w internecie.

Od lutego 2016 roku wszedł w życie podatek od niektórych instytucji finansowych. Objęto nim banki, spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz zakłady ubezpieczeń i instytucje pożyczkowe. Podatek w wysokości 0,0366 proc. miesięcznie (0,44 proc. rocznie) jest pobierany od wartości aktywów na koniec miesiąca – po wcześniejszych pomniejszeniach. W przypadku banków wartość aktywów pomniejsza się o wartość posiadanych skarbowych papierów wartościowych, funduszy własnych banku oraz 4,0 mld zł. Z płacenia podatku zwolniono banki, które są w trakcie postępowania naprawczego.

W połowie roku Prezydent podpisał nową ustawę o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji. Ustawa ta wprowadza do polskiego porządku prawnego unijne dyrektywy BRRD (Bank Recovery and Resolution Directive) oraz DGSD (Deposit Guarantee Schemes Directive). Ogranicza ona ryzyko ratowania banków z pieniędzy podatników. Kwota gwarantowania depozytów pozostała niezmieniona – wynosi 100 tys. euro. Zmianie uległa struktura funduszy, którymi zarządza BFG, oraz sposób ich zasilania przez sektor bankowy. Zostały również ustalone poziomy docelowe funduszy, które mają zostać osiągnięte do 3 lipca 2030 roku dla funduszy gwarantowania depozytów w bankach (2,6 proc. kwoty środków gwarantowanych) oraz do 31 grudnia 2030 roku dla funduszy przymusowej restrukturyzacji banków (1,2 proc. kwoty środków gwarantowanych).

Zasady przewalutowania kredytów hipotecznych w CHF

Czynnikiem niepewności dla sektora bankowego pozostaje krajowe otoczenie regulacyjne, m.in. rozwiązania, które mają skłonić banki do przewalutowania hipotecznych kredytów walutowych na złotówki.

W 2016 roku Prezydent Andrzej Duda złożył w Sejmie projekt ustawy, który zakłada zwrot kredytobiorcom walutowych kredytów hipotecznych nieuzasadnionych wysokich spreadów walutowych pobranych przez banki. KNF szacuje koszt wdrożenia tego rozwiązania na poziomie sektora na 9,1 mld zł. W pierwszym czytaniu Sejm skierował ustawę do dalszych prac w Komisji Finansów Publicznych.

Prezydent wraz z KNF powinni przedstawić również plan stopniowego przewalutowania walutowych kredytów hipotecznych na złotówki. Jeżeli dobrowolne przewalutowanie tych kredytów nie zostanie przeprowadzone, rozważone zostanie rozwiązanie ustawowe. Innym pomysłem jest zmiana modelu funkcjonowania Funduszu Wsparcia Kredytobiorców, w ramach którego zostałby wydzielony subfundusz. Banki z ekspozycją na walutowe kredyty hipoteczne kontrybuowałby do tego subfunduszu i przez pół roku mogły wykorzystać swoją składkę, aby pokryć koszty przewalutowania swojego portfela walutowych kredytów hipotecznych. Po tym okresie niewykorzystane środki w subfunduszu byłyby dostępne dla wszystkich banków uczestniczących w procesie przewalutowania kredytów hipotecznych.

Zmiany w wymogach kapitałowych

W 2016 roku został wprowadzony bufor zabezpieczający, który wynikał z ustawy – przyjętej w 2015 roku − o nadzorze makroostrożnościowym nad systemem finansowym i zarządzaniu kryzysowym w systemie finansowym. W latach 2016-2017 będzie on wynosić 1,25 proc., w 2018 roku wzrośnie do 1,875%, a od początku 2019 roku ukształtuje się na poziomie 2,5 proc.

Pod koniec 2016 roku KNF zidentyfikowała łącznie 12 banków (10 komercyjnych i 2 spółdzielcze), które uznała za instytucje o znaczeniu systemowym. Wiąże się to z nałożeniem na te banki dodatkowego wymogu kapitałowego zarówno na poziomie skonsolidowanym jak i jednostkowym. Maksymalna wysokość nałożonego bufora (OSII) wynosi 2 proc. KNF zadecydowała o nałożeniu buforów w wysokości od 0 proc. − w wypadku banków spółdzielczych − do 0,75 proc. w wypadku dwóch największych banków komercyjnych. Cztery banki komercyjne otrzymały bufor na poziomie 0,25 proc., a pozostałe trzy banki komercyjne (w tym ING Bank Śląski) 0,5 proc.

KNF monitoruje również zaangażowanie banków w walutowe kredyty hipoteczne. Instytucje, których zaangażowanie jest znaczące, muszą spełniać podwyższony wymóg kapitałowy (osobny na poziomie jednostkowym i skonsolidowanym). Musi być on spełniony w co najmniej 75 proc. przez kapitały najwyższej jakości (Tier I). KNF nie nałożyła takiego wymogu na ING Bank Śląski.

Produkt Krajowy Brutto

W 2016 roku wzrost polskiej gospodarki spowolnił do 2,8 proc. z 3,9 proc. z poprzedniego roku. Był to głównie efekt załamania inwestycji publicznych współfinansowanych ze środków UE, spowodowanego przestojem w kontraktowaniu nowych projektów między perspektywami UE. Wzrost konsumpcji prywatnej, związany z wypłatą świadczeń 500+, był niższy od oczekiwań. Według badań konsumenckich istotna część gospodarstw domowych przeznaczyła uzyskane środki na zwiększenie oszczędności lub spłatę zadłużenia, co spowolniło dynamikę kredytów konsumpcyjnych. Relatywnie słaby popyt wewnętrzny i słaby złoty pozwoliły na utrzymanie stosunkowo wysokiej nadwyżki w handlu zagranicznym (szacowanej na 0,5 proc. PKB).

W kolejnych kwartałach 2017 roku wzrost PKB Polski najprawdopodobniej przyspieszy i w ocenie ekonomistów naszego banku wyniesie średnio 4 proc. Postęp w kontraktowaniu projektów współfinansowanych ze środków unijnych (około 150 mld zł) pozwala oczekiwać istotnego odbicia inwestycji publicznych w połowie roku. Dynamika inwestycji ogółem prawdopodobnie okaże się jednak umiarkowana. Nasi ekonomiści szacują, że w 2017 roku przyspieszą one z -5,5 proc. w 2016 roku do 4,8 proc. Podmioty prywatne deklarują istotny wzrost niepewności w otoczeniu gospodarczym, przez którą mogą odkładać strategiczne decyzje. Skutkiem wzrostu popytu wewnętrznego w Polsce będzie najprawdopodobniej pogorszenie bilansu handlowego. Proces inwestycyjny w Polsce jest na ogół wrażliwy na ceny importowanych dóbr i usług. Zgodnie z naszymi prognozami wzrost importu zostanie częściowo zrekompensowany większym eksportem, na co wskazuje poprawa aktywności gospodarczej wśród głównych partnerów handlowych Polski.

Gospodarka Polski w latach 2009-2018

według prognoz z 13 czerwca 2017 roku
2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017P 2018P
Przyrost PKB (%) 3,9 2,6 3,7 5,0 1,6 1,4 3,3 3,9 4,0 3,8 3,6
Dług sektora general government wg metodologii UE (% PKB) 46,6 49,4 53,1 54,1 53,7 55,7 50,2 51,1 54,4 53,9 53,4
Podaż pieniądza M3 (w mld zł) 666 720 784 882 921 979 1 059 1 138 1 247 1 344 1 456
Przyrost produkcji sprzedanej przemysłu (%) 3,9 -3,6 11,0 7,2 1,4 2,3 3,4 4,9 3,0 5,2 4,0
Inflacja (CPI) średnia w roku (%) 4,2 3,4 2,6 4,3 3,7 0,9 0,0 -0,9 -0,6 1,7 2,2
Stopa bezrobocia (%) 9,5 12,1 12,4 12,5 13,4 13,4 11,4 9,7 8,3 6,6 5,5
Kurs PLN/USD (koniec roku) 2,96 2,85 2,96 3,42 3,1 3,01 3,51 3,9 4,18 3,59 3,45
Kurs PLN/EUR (koniec roku) 4,17 4,1 3,98 4,46 4,07 4,15 4,27 4,26 4,42 4,13 4,14
WIBOR 3M (koniec roku) 6,4 4,3 3,9 4,6 4,9 3,0 2,5 1,7 1,7 1,7 2,0

Środowisko niskich stóp procentowych

Relatywnie dobra koniunktura w gospodarkach rozwiniętych, szczególnie strefy euro, miała do tej pory stosunkowo słabe przełożenie na wzrost inflacji. Odzwierciedlają to zmiany strukturalne, które w nich zachodzą, np. poprawa aktywności zawodowej, hamujące nasilenie się presji cenowej. Środowisko jedynie umiarkowanej inflacji skłania główne banki centralne do wydłużenia w czasie akomodacyjnej polityki pieniężnej. Europejski Bank Centralny (EBC) kontynuuje program skupu aktywów, który jednak wygasa z końcem roku. W ocenie naszych ekonomistów EBC zdecyduje się wydłużyć go przynajmniej na część przyszłego roku, stopniowo redukując jego skalę. Rezerwa Federalna stopniowo normalizuje swoją politykę pieniężną, cyklicznie podwyższając stopy. Była jednak zmuszona spowolnić tempo zacieśnienia względem swoich pierwotnych oczekiwań z uwagi na m.in. ryzyka w otoczeniu zewnętrznym i mocnego dolara.

NBP realizuje konserwatywną politykę pieniężną – w odróżnieniu od głównych banków centralnych oraz instytucji innych państw regionu. Unika niestandardowych narzędzi czy znaczących interwencji na rynkach finansowych. Swoją politykę argumentuje relatywnie dobrą koniunkturą gospodarczą oraz umiarkowanym poziomem inflacji bazowej. Wzrost CPI na przełomie roku spowodowały głównie czynniki zewnętrzne. Były one poza kontrolą Rady Polityki Pieniężnej – mowa tu przede wszystkim o cenach surowców energetycznych.

W ocenie ekonomistów naszego banku dynamika cen konsumenta w Polsce w 2017 roku nie przekroczy istotnie celu NBP (2,5 proc. r/r), a pod koniec roku zacznie się obniżać. Inflacja bazowa prawdopodobnie również ustabilizuje się poniżej 2 proc. rok do roku (r/r). Dopiero w 2018 roku wysoki wzrost wynagrodzeń w Polsce (będący efektem niedoboru pracowników) oraz wygasające efekty bazowe (związane z cenami surowców) w ocenie naszych ekonomistów przełożą się na wyraźny wzrost dynamiki cen konsumenckich powyżej celu. Oznacza to, że Rada Polityki Pieniężnej najprawdopodobniej utrzyma stopy procentowe na niezmienionym poziomie do końca 2017 roku, a do podwyżek dojdzie dopiero następnym w roku.

Kontynuacja dobrej koniunktury w Polsce oraz złagodzenie ryzyka politycznego

Obecna polityka gospodarcza dostarcza polskiej gospodarce jednocześnie trzech impulsów do wzrostu. Pierwszym jest środowisko niskich stóp procentowych, które już od dłuższego czasu umożliwia niski koszt finansowania inwestycji. Drugi to napływ funduszy unijnych na lata 2014-2020, który znacząco przyspieszył po okresie przestoju w 2016 roku. Trzecim impulsem jest z kolei ekspansywna polityka fiskalna wyrażająca się w realizacji kosztownych projektów socjalnych – programu 500+ oraz obniżenia wieku emerytalnego.

Początkowe obawy o wzrost deficytu sektora instytucji rządowych i samorządowych dotychczas się nie zrealizowały w związku ze skuteczną poprawą ściągalności podatków, która dotychczas pozytywnie zaskakiwała. Szybki wzrost dochodów z podatków pośrednich wynika z trzech działań:

  • wprowadzenia pakietu paliwowego (uniemożliwia on wyłudzanie VAT-u i akcyzy),
  • zaostrzenia kar za przestępstwa podatkowe,
  • lepszego typowania firm do kontroli skarbowej (konsekwencja wprowadzenia tzw. jednolitego pliku kontrolnego).

Mimo że deficyt budżetowy nie rośnie, to waha się między 2-3 proc. PKB. Jest to poziom relatywnie wysoki w dojrzałej fazie cyklu koniunkturalnego, w jakiej obecnie się znajdujemy. Istnieje ryzyko znacznego pogorszenia się sytuacji fiskalnej w fazie spowolnienia gospodarczego, którego jednak nie należy się spodziewać co najmniej przez najbliższe 2 lata. Polska gospodarka jest wciąż bliska stanu równowagi, więc silne wsparcie ze strony polityki gospodarczej powinno istotnie wspierać wzrost gospodarczy, a ewentualne negatywne efekty tego działania są odległe. Nierównowagi mogą pojawić na rynku pracy. Od 2017 w Polsce zaczęła spadać liczba osób aktywnych zawodowo. Wynika to przede wszystkim ze względów demograficznych, ale również z powodu nowych programów socjalnych (obniżenie wieku emerytalnego oraz 500+), które wypychają część aktywnych zawodowo z rynku pracy. Dotychczas ubytek podaży pracy z tego tytułu był kompensowany przez migrację Ukraińców. Naszym zdaniem skokowy wzrost popytu na pracowników – w momencie, gdy ruszą inwestycje współfinansowane przez UE – może być na tyle duży, że podaż pracy z Ukrainy nie zapobiegnie wzrostowi płac. Dodatkowo zniesienie obowiązku wizowego dla Ukraińców w obrębie Unii Europejskiej może spowodować, że zaczną migrować do innych krajów niż Polska.

Ryzyko polityczne, które było jednym z powodów obniżki ratingu kredytowego Polski w 2016 roku, wpłynęło raczej przejściowo na decyzje inwestorów zagranicznych. Kapitał portfelowy ponownie zaczął napływać w 1. kwartale 2017 roku, natomiast napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych do Polski przejściowo osłabł, ale ponownie przyspiesza. Sugeruje to, że dobra koniunktura i stabilna sytuacja budżetowa są ważniejsze niż ryzyko polityczne.

Międzynarodowe otoczenie gospodarcze

Po globalnym kryzysie finansowym cykl koniunkturalny w gospodarce światowej charakteryzuje się niższym tempem wzrostu niż w przeszłości. Oznacza to, że wzrost gospodarczy jest bardziej stabilny, a cykl może trwać dłużej, m.in. dzięki mniejszej ilości nierównowag makroekonomicznych. Rok 2017 był rokiem wyborczym w wielu krajach strefy euro, jednak ryzyko polityczne w Europie uległo złagodzeniu. Wybory w Holandii, Austrii i Francji nie przyniosły zwycięstwa populistów. Źródłem niepewności pozostaje Brexit. Trudno przewidzieć wynik negocjacji, które określają dalsze relacje między Wielkiej Brytanią a Unią Europejską.

Ponadto wciąż pod znakiem zapytania jest polityka gospodarcza Stanów Zjednoczonych. Reformy podatkowe oraz program inwestycyjny zaproponowane przez administrację Donalda Trumpa nie zyskały akceptacji w Kongresie. Wejdą więc one w życie z opóźnieniem oraz w niepełnym wymiarze.

Źródłem ryzyka pozostaje też sytuacja na amerykańskim rynku akcyjnym. Poziomy indeksów giełdowych rosną od 2009 roku, a wycena spółek technologicznych (odzwierciedlona w indeksie NASDAQ) nosi znamiona bąbla spekulacyjnego. Pewne obawy niesie też sytuacja makroekonomiczna w Chinach, gdzie w ostatnich latach miała miejsce szybka ekspansja kredytowa. Zahamowanie tego procesu może wywołać spowolnienie gospodarcze, którego konsekwencje będą odczuwane na całym świecie, w tym w Polsce

Megatrendy rynkowe to czynniki wpływające na przyszłość naszego banku. Odnosimy się do nich w założeniach strategii biznesowej i CSR, a także w modelu tworzenia wartości.

Jesteśmy świadomi, że konsekwencją postępu technologicznego jest cyfryzacja usług bankowych, a co za tym idzie – nowe kanały interakcji z klientem oraz wzrost znaczenia bezpieczeństwa w sieci. Nowe potrzeby klientów wymagają spersonalizowanego podejścia. Czynniki te wpływają na konieczność koncentracji na usługach bankowych z perspektywy doświadczenia, jakie oferujemy klientowi. Dlatego customer experience w naszym banku wyznacza rozwiązania technologiczne, które wdrażamy. Stawiamy na dostępność, szybkość i intuicyjność, czytelność i prostotę komunikacji, a także bezpieczeństwo klienta.

Słaba świadomość finansowa Polaków to wciąż − mimo upływu lat − kluczowe wyzwanie dla rynku. Czujemy się odpowiedzialni za edukację finansową naszych klientów. Dlatego proponujemy im takie rozwiązania, jak m.in. system Moje ING, które przygotowują do samodzielnych i świadomych decyzji finansowych.

Dostrzegamy również szanse i potrzeby rynkowe związane z ochroną środowiska. Skupiamy się na odpowiedzialnym inwestowaniu, dzięki zapewnieniu odpowiedniej oceny ryzyk społecznych i środowiskowych dużych inwestycji (zgodnie z międzynarodowymi zasadami Equator Principles).

Konieczność elastycznej reakcji na zmiany rynkowe i rosnąca konkurencja stawia wymagania w obszarze miejsca pracy. Aby przyciągnąć i utrzymać pracowników, a jednocześnie zadbać o konkurencyjną jakość kapitału ludzkiego, stawiamy nie tylko na przyjazne miejsce pracy, ale i na sposób pracy oparty o innowacyjność.

setting
poprzednia strona
następna strona
scroll to top